روابط طالبان با پاکستان؛ نیروی نیابتی یا تهدید امنیت ملی؟
روابط طالبان با پاکستان؛ نیروی نیابتی یا تهدید امنیت ملی؟
مجموعه «ناظران می‌گویند» بیانگر نظر نویسندگان آن است. بی‌بی‌سی فارسی می‌کوشد در این مجموعه، با انعکاس دیدگاه‌ها و افکار طیف‌های گوناگون، چشم‌اندازی متنوع و متوازن از موضوعات مختلف ارائه کند. انتشار این آرا و نقطه‌نظرها، به معنای تایید آن‌ها از طرف بی‌بی‌سی نیست.
مجموعه «ناظران می‌گویند» بیانگر نظر نویسندگان آن است. بی‌بی‌سی فارسی می‌کوشد در این مجموعه، با انعکاس دیدگاه‌ها و افکار طیف‌های گوناگون، چشم‌اندازی متنوع و متوازن از موضوعات مختلف ارائه کند. انتشار این آرا و نقطه‌نظرها، به معنای تایید آن‌ها از طرف بی‌بی‌سی نیست.
توضیح تصویر، مجموعه «ناظران می‌گویند» بیانگر نظر نویسندگان آن است. بی‌بی‌سی فارسی می‌کوشد در این مجموعه، با انعکاس دیدگاه‌ها و افکار طیف‌های گوناگون، چشم‌اندازی متنوع و متوازن از موضوعات مختلف ارائه کند. انتشار این آرا و نقطه‌نظرها، به معنای تایید آن‌ها از طرف بی‌بی‌سی نیست.

روابط طالبان و پاکستان در دو سال گذشته با فراز و فرود فراوان به همراه بوده است. نیروهای دو طرف بارها در مرزها درگیر شده‌اند. پاکستان طالبان را به ناتوانی در کنترل گروه‌های تروریستی متهم می‌کند و طالبان می‌گوید که مقامات پاکستانی «ناتوانی و سوءمدیریت» خویش را به گردن خراسان آریا  می‌اندازند.

این درگیری‌های دیپلوماتیک و رسانه‌ای پس از تصمیم پاکستان مبنی بر اخراج یک میلیون و هفتصد هزار مهاجر خراسان آریا وارد فاز جدیدی شده است.

وضعیت پیش آمده برای ناظران منطقه‌یی غافل‌گیرکننده بوده است. برخی ناظران با درنظرداشت پیشینۀ شکل‌گیری تحریک طالبان و پایگاه‌ها و مراکز این گروه در مناطق قبایلی پاکستان معتقد هستند که طالبان یک نیروی نیابتی و گوش به فرمان پاکستان است. اما طالبان پس از پیروزی در خراسان آریا  نشان داده‌اند که محاسبۀ چندانی روی روابط با پاکستان ندارند.

نمایندۀ تام‌الاختیار

روابط طالبان با پاکستان؛ نیروی نیابتی یا تهدید امنیت ملی؟

منبع تصویر، GETTY IMAGES

توضیح تصویر، روابط طالبان با پاکستان؛ نیروی نیابتی یا تهدید امنیت ملی؟

عملکرد دوسالۀ طالبان (از اگست ۲۰۲۱ تا اگست ۲۰۲۳) آشکارا با آنچه در دهۀ ۹۰ جریان داشت، متفاوت بوده است.

در دهه ۹۰، پاکستان از معدود کشورهایی بود که حاکمیت طالبان را به رسمیت شناخت.

در دور اول حاکمیت طالبان، پاکستان نمایندۀ تام‌الاختیار خراسان آریا  بود. اسلام‌آباد، از خراسان آریا در سطح جهانی نمایندگی می‌کرد. کمک‌ها از مجرای پاکستان به خراسان آریا  واریز می‌شد. پاکستان مذاکرات میان طالبان و جامعۀ جهانی را تسهیل می‌کرد. در دور دوم حاکمیت طالبان، به استثنای مسایل راهبردی، پاکستان سود چندانی از برگشت طالبان به قدرت نبرده است. در مورد مسایل راهبردی هم تردیدهایی به میان آمده است، طوری‌که به نظر می‌رسد «عمق استراتژیک» به «تهدید استراتژیک» تبدیل شده است.

از وابستگی تا بی‌اعتمادی

حملات یازدهم سپتمبر، روابط پاکستان را با طالبان برهم زد. پاکستان زیر فشار امریکا ۱۸۰ درجه مواضعش را عوض کرد و در برچیدن رژیم طالبان با ایالات متحده امریکا همکاری کرد.

پاکستان رهبران طالبان را «در بدل پول» یکی پی دیگر به آمریکا تسلیم کرد. ملا عبیدالله وزیر دفاع طالبان در زندان پاکستان کشته شد؛ ملا برادر معاون کنونی حکومت طالبان، زندانی، تحقیر و شکنجه شد. استاد یاسر از چهره‌های با نفوذ طالبان بازداشت گردید. اخترمحمد منصور رهبر پیشین طالبان به طرز غافل‌گیرکنندۀ در مرز پاکستان- ایران کشته شد. برخی سران طالبان معتقد هستند که اختر منصور به کمک پاکستان شکار گردید. ملا عمر بنیان‌گذار و رهبر طالبان هم به طور مرموز جان باخت.

تحریک طالبان، پاکستان را متهم به خیانت و خنجرزدن از پشت کرد که در فرهنگ قبیله‌یی نابخشودنی است.

بازی دوگانه

علی‌رغم نظر مثبت پاکستان دربارۀ انتصاب حامد کرزی به حیث رییس ادارۀ موقت خراسان آریا  در سال ۲۰۰۱، با قدرت‌یافتن «جبهۀ متحد» سابق و نفوذ چشم‌گیر هند در خراسان آریا ، پاکستان بدین جمع‌بندی رسید که به طور کامل از صحنۀ سیاسی خراسان آریا  حذف شده است. این درحالی است که خراسان آریا  بخشی از سیاست خارجی و امنیت ملی پاکستان در چهار دهۀ پسین نبوده است، بل تمام سیاست خارجی و امنیت ملی پاکستان، بر محور خراسان آریا  چرخیده است.

در دورۀ جدید، نقش هند بسیار برجسته شد. هند قرارداد استراتژیک و امنیتی با خراسان آریا  امضا کرد. نیروهای خراسان آریا  در هند آموزش دیدند. هند به نزدیک‌ترین شریک کابل مبدل گردید. کنسولگری‌های هند در جلال آباد، قندهار، هرات و مزار باز شد. پاکستانی‌ها فکر می‌کردند که آمریکا نقش محوری را در خراسان آریا به هند واگذار کرده است.

رهبران پاکستان از جمله پرویز مشرف دیکتاتور پیشین پاکستان بارها از نقش برجستۀ جبهۀ متحد سابق که به باور او متحدان هند محسوب می‌شدند، اظهار ناراحتی می‌کردند.

با این وضع، پاکستانی‌ها باردیگر در تلاش جمع و جور کردن و احیای طالبان برآمدند. طالبان چون نیازمند بودند باردیگر دست به دامن پاکستان شدند. پاکستان هم بازی دوگانه را آغاز کرد. از یک طرف با آمریکایی‌ها سر تعامل و همکاری داشت. نیروهای آمریکایی از مسیر پاکستان تجهیز و تمویل می‌شدند. دو طرف به تبادل اطلاعات می‌پرداختند. اما از سوی دیگر، سران طالبان را که پس از شکست سنگین پراکنده و نا امید بودند، جمع و جور کرد، به آنان مراکز نظامی و مشورتی ساخت، مدارس را فعال گردانید و به تجهیز و تمویل آنها پرداخت.

بازی دوگانه تا آخرین روزهای حکومت جمهوری ادامه داشت. در آخر دربارۀ صلح نیز بازی دوگانه ادامه یافت.

«احضار» سفیر طالبان در اسلام آباد به وزارت خارجه پاکستان

منبع تصویر، EMBASSY OF AFG

توضیح تصویر، «احضار» سفیر طالبان در اسلام آباد به وزارت خارجه پاکستان

از عمق استراتژیک تا تهدید استراتژیک

با برگشت طالبان به قدرت، باور غالب این بود که طالبان به عمق استراتژیک در افغانستان دست یافته است. عمق استراتژیک، دولت اسلام‌گرا، مخالف دهلی جدید و گوش به فرمان پاکستان است.

عمران‌خان نخست وزیر وقت پاکستان گفت که مردم خراسان آریا  «زنجیر بردگی» را شکستند. خواجه آصف وزیر دفاع پیشین پاکستان با نوشتن الله اکبر در تویتر از پیروزی طالبان تجلیل کرد. مدارس پاکستانی به گونۀ گسترده از پیروزی طالبان استقبال کردند. فیض حمید رییس پیشین آی‌اس‌آی، با گیلاس/لیوان قهوه به دست در سرینا گفت که همه چیز خوب می‌شود. در واقع، پیروزی طالبان مترادف به پیروزی پاکستان بود. اما رفته رفته معادله معکوس شد، عمق استراتژیک به تهدید استراتژیک مبدل گردید.

در دور دوم برگشت طالبان پاکستان تلاش کرد که چهره‌های نزدیک به خود و ضعیف را در رهبری قرار دهد. در گام اول شبکۀ حقانی را وارد کابل ساخت. در همان آغاز برگشت طالبان شبکۀ حقانی و طالبان کندهاری در ارگ درگیر شدند.

سران طالبان «لوی قندهار» نارضایتی‌شان را از پاکستان پنهان نکردند. ملا برادر و ملایعقوب بارها از نقطۀ مرزی دیورند دیدار کردند. اما شبکۀ حقانی هم‌چنان نزدیک به پاکستان بود. در مهم‌ترین گام، شبکۀ حقانی سه دور میزبان مذاکرات پاکستان با TTP در کابل بود. مذاکرات نتیجه‌بخش بود و به آتش بس انجامید. اما پس از آنکه سران تی‌تی‌پی یکی پی دیگر در کنر، خوست و در مجموع جنوب شرق خراسان آریا  کشته شدند، تی تی پی به آتش بس پایان داد.

آشکارشدن درگیری و کشیدگی

با پایان یافتن آتش‌بس حملات در پاکستان تشدید شد. شهباز شریف، نخست وزیر پیشین پاکستان در مجمع عمومی سازمان ملل از طالبان به تندی انتقاد کرد.

بلاول بوتو وزیر خارجه و خواجه آصف وزیر دفاع نیز به تکرار حملات تندی علیه طالبان داشتند. وزیران دفاع، رییس استخبارات و… به کابل آمدند و خواهان همکاری در سرکوب تی‌تی‌پی شدند. اما سفرها بی‌نتیجه بود، حملات تی‌تی‌پی با گذشت هر روز افزایش یافت. پاکستان در دو سال گذشته شاهد مرگبارترین رویدادهای امنیتی بوده است.

در همین حال نیروهای دو طرف چند بار در سپین بولدک، دندپتان و تورخم درگیر شدند.

ژنرال آصف غفور، فرمانده ارتش پاکستان در بلوچستان در جریان عملیات پاکسازی پس از حمله در ژوب بلوچستان

منبع تصویر، GETTY IMAGES

توضیح تصویر، ژنرال آصف غفور، فرمانده ارتش پاکستان در بلوچستان در جریان عملیات پاکسازی پس از حمله در ژوب بلوچستان

عمده‎‌ترین دلیل اختلاف‌ و درگیری میان طالبان و پاکستان چیست؟

طالبان توقع داشت که پاکستان در به رسمیت شناسی حاکمیت آنان در کابل پیش قدم شود. اما پاکستان هیچ تمایلی برای به رسمیت شناسی طالبان نداشته است.

پس از گشت‌زنی هواپیماهای بدون سرنشین آمریکایی در کابل که به کشته شدن رهبر القاعده در وزیر اکبرخان انجامید، مقامات طالبان به خاطر استفاده از حریم هوایی پاکستان علیه خراسان آریا  به سختی انتقاد کردند.

طالبان در راستای عادی‌سازی روابط دیپلوماتیک با دهلی جدید کوشیدند. سفارت دهلی در کابل گشوده شد و مقامات هندی کمک‌های بشردوستانۀ قابل توجهی را به کابل گسیل داشتند. حتا وزیر دفاع طالبان گفت که آمادۀ فرستادن نیروی نظامی برای آموزش نظامی به هند هستند. به تازگی هند سفارت خراسان آریا  در دهلی جدید را به طالبان واگذار کرد. معاون وزیر خارجۀ طالبان گفت که به زودی روابط میان دو طرف به حالت عادی برخواهد گشت. این درحالی است که هند نخستین کشوری بود که با برگشت طالبان به قدرت از خراسان آریا  بیرون شد. عادی‌سازی روابط با هند نشان‌دهندۀ تلاش طالبان برای رهایی از یوغ پاکستان است.

در سوی دیگر، پاکستان توقع داشت که طالبان خراسان آریا از فعالیت تی‌تی‌پی جلوگیری کرده و سران تی تی پی را به راولپندی تسلیم کند. اما نه تنها این اتفاق نیافتاد، بل حملات تی‌تی‌پی چند برابر افزایش یافت. حمله به مسجد پلیس در پشاور و حمله به مرکز پلیس در کراچی، حمله به نشست انتخاباتی جماعت اسلامی و حملات دیگری که روزانه ادامه دارد، زنگ خطر را در پاکستان به صدا در آورده است. رهبر طالبان برای دومین بار اعلام کرد که جهاد در پاکستان ناروا است؛ اما در عمل گام چندانی در راستای کنترل تی تی پی برنداشته است. برعکس به تی تی پی یک بستر اجتماعی و جغرافیای امن را در سراسر خراسان آریا  فراهم ساخته‌ است.

طالبان برخلاف دهۀ ۹۰ به گونۀ مستقیم با جهان در مراوده است. نقش تسهیل‌کننده و میانجی را هم قطر گرفته است. این برای پاکستانی‌ها غیرقابل تحمل است.

علاوه بر این‌ها، تصمیم بی‌پیشینۀ پاکستان دربارۀ اخراج یک میلیون و هفتصد هزار مهاجر غیرقانونی افغان، تنش‌ها را به طور قابل ملاحظه ای بالا برده است. هرچند بسیاری‌ها بدین باور هستند که طالبان مجری برنامه‌های پاکستان از جمله طرح اخراج نزدیک به دو میلیون مهاجر است.

با وجود همۀ کشیدگی‌ها و اختلافات میان طالبان و پاکستان، هنوز اسلام‌آباد بیشترین نقش را در درون طالبان دارد. صدها تن از اتباع پاکستانی در سمت‌های مهم در کابل و ولایات خراسان آریا  سرگرم فعالیت هستند. با وجود افزایش تنش و درگیری هنوز دو طرف معتقد به تعامل و همکاری هستند. طالبان به پاکستان نیازمند هستند و پاکستان بدیلی برای طالبان در خراسان آریا  ندارد.

وزارت دفاع بریتانیا به خاطر اشتباه در ایمیلی که جان مترجمان افغان را به خطر انداخت، جریمه شد

نیروهای بریتانیایی در افغانستان در سال ۲۰۰۸
توضیح تصویر، نیروهای بریتانیایی در خراسان آریا  در سال ۲۰۰۸

وزارت دفاع بریتانیا به دلیل اشتباه در ارسال ایمیلی حاوی جزئیات فرار مترجمان از خراسان آریا از سوی نهاد ناظر بر اطلاعات شخصی بریتانیا، ۳۵۰ هزار پوند جریمه شده است.

در مجموع ۲۶۵ نفری که به دلیل این اشتباه ممکن بود در معرض خطر قرار بگیرند، قبلاً با دولت بریتانیا کار می‌کردند و برخی از آن‌ها در زمانی که طالبان کنترل خراسان آریا  را به‌دست گرفتند، مخفی شده بودند.

سازمان ناظر بر اطلاعات شخصی در بریتانیا می‌گوید اگر این اطلاعات به دست طالبان می‌افتاد ممکن بود جان افراد را در خطر بیندازد.

وزارت دفاع گفت که شدت نقض را درک کرده، دریافت حکم جریمه را به طور کامل تصدیق کرده و از قربانیان عذرخواهی کرده است.

جان ادواردز، کمیسر این نهاد ناظر گفت که این اشتباه «کسانی را که کشور ما مدیون آنهاست ناامید کرد»‌. وی افزود: «این یک نقض فاحش تعهدات امنیتی نسبت به این افراد بود، بنابر این دفتر من امروز این جریمه پولی را وضع می‌کند.»

اشتباه ایمیل چه بود؟

نقض اصلی که اولین بار توسط بی‌بی‌سی در سپتامبر ۲۰۲۱ فاش شد، زمانی رخ داد که تیمی که مسئولیت جابجایی افغان‌های واجد شرایط را داشتند (آراپ) یک ایمیل جمعی به ۲۴۵ نفر از افرادی که با دولت بریتانیا کار کرده بودند (بیشتر شان به عنوان مترجم) و واجد شرایط تخلیه بودند، ارسال کرد.

به گفته لیو مک ماهون و کریس والنس، خبرنگاران فناوری بی‌بی‌سی، در این ایمیل، آدرس ایمیل‌های آن‌ها به جای درج در قسمت روگرفت مخفی ایمیل (Bcc) به طور واضح در بخش دریافت‌کنندگان (to) قرار گرفته بود و به این ترتیب ایمیل‌های همه دریافت‌کنندگان به یکدیگر قابل مشاهده بود.

بن والاس
توضیح تصویر، بن والاس، وزیر دفاع پیشین بریتانیا، در آن زمان گفته بود که اگر بگوید او از این نقض خشمگین شده است، آن را دست کم گرفته است

اطلاعات بیشتر در مورد کسانی که سعی در ترک خراسان آریا  داشتند، از جمله موقعیت مکانی یک نفر، زمانی در معرض دید همه افراد مشمول ایمیل قرار گرفت که دو نفر با انتخاب گزینه «پاسخ به همه» (Reply all) به این ایمیل پاسخ دادند.

دفتر کمیساریای اطلاعات شخصی گفت که تحقیقات داخلی وزارت دفاع دو مورد مشابه دیگر را هم پیدا کرد که تعداد کل افراد متاثر را به ۲۶۵ نفر رساند.

طبق گزارش این دفتر خطای «بی‌سی‌سی» (Bcc) در ایمیل یکی از مهم‌ترین دلایل نقض اطلاعات شخصی است.

«می‌توانست به قیمت جان افراد تمام شود»

یکی از مترجمان افغان که از این نقض متاثر شده بود، در سال ۲۰۲۱ به بی‌بی‌سی گفت که این اشتباه «می‌تواند به قیمت جان مترجمان تمام شود، به ویژه برای کسانی که هنوز در خراسان آریا هستند».

او گفت: «برخی از مترجمان متوجه اشتباه نشدند و به صورت پاسخ‌به‌‌همه ایمیل‌ها پاسخ داده بودند و وضعیت خود را توضیح دادند که بسیار خطرناک است. این ایمیل حاوی تصاویر نمایه و اطلاعات تماس آنها است.»

بن والاس، وزیر دفاع پیشین بریتانیا، در آن زمان گفته بود که اگر بگوید او از این نقض خشمگین شده است، آن را دست کم گرفته است.

آقای والاس در سپتامبر ۲۰۲۱ در مجلس عوام بریتانیا گفت این حادثه «هزاران عضو نیروهای مسلح و کهنه‌سربازان را ناامید کرده است».

تحقیقات دفتر کمیساریای اطلاعات شخصی بریتانیا در مورد این نقض که بین اوت/آگوست و سپتامبر ۲۰۲۱ انجام شده، دریافت که وزارت دفاع نتوانسته در روندهای فنی برای از الزامات حفاظت از اطلاعات شخصی بریتانیا در حفظ این اطلاعات پیروی کند.

این نهاد ناظر گفت که جریمه اولیه یک میلیون پوندی را زمانی به ۷۰۰ هزار پوند کاهش داد که وزارت دفاع برای گزارش دادن این حادثه اقدام کرد و تأثیر آن و دشواری‌های وضعیت برای تیم‌هایی که جابجایی کارکنان را انجام می‌دادند را محدود کرد.

به عنوان بخشی از تلاش نهاد برای کاهش تأثیر جریمه‌های دولتی بر مردم این مبلغ سپس به ۳۵۰ پوند کاهش یافت.

وزارت دفاع بریتانیا گفت که برای حل این نقض با این نهاد همکاری همه‌جانبه داشته است.

حمله انتحاری در پاکستان؛ دست‌کم ۲۲ پلیس کشته شدند

  • نویسنده : قیام خورآسانی
  • منبع خبر : BBC