عملیات آخوندک؛ بزرگ‌ترین نبرد دریایی ایران و آمریکا
عملیات آخوندک؛ بزرگ‌ترین نبرد دریایی ایران و آمریکا
نیروی دریایی آمریکا در فروردین ۱۳۶۷ (آوریل ۱۹۸۸) در یک عملیات دریایی و هوایی گسترده بخش مهمی از توان رزمی نیروی دریایی ایران را در خلیج فارس از کار انداخت و دو سکوی نفتی را هم منهدم کرد

خشایار جنیدی، خبرنگار بی‌بی‌سی

ناوچه سهند در پی حملات هواپیماهای آمریکایی غرق شد

نیروی دریایی آمریکا در فروردین ۱۳۶۷ (آوریل ۱۹۸۸) در یک عملیات دریایی و هوایی گسترده بخش مهمی از توان رزمی نیروی دریایی ایران را در خلیج فارس از کار انداخت و دو سکوی نفتی را هم منهدم کرد.

«عملیات آخوندک»، که در سال پایانی جنگ ایران و عراق صورت گرفت،‌ بزرگ‌ترین نبرد دریایی آمریکا پس از جنگ جهانی دوم توصیف می‌شود.

در روزهای گذشته با کشته شدن سه نظامی آمریکا در حمله پهپادی شبه‌نظامیان نیابتی ایران در خاک اردن، فشار سیاسی بر جو بایدن، رییس‌جمهوری‌ ایالات متحده، برای اقدام تلافی‌جویانه علیه جمهوری اسلامی افزایش یافته است.

جو بایدن سه‌شنبه در کاخ سفید به خبرنگاران گفت تصمیم لازم درباره نوع واکنش به این حمله را گرفته ولی توضیح بیشتری نداد.

یکی از گزینه‌های احتمالی مطرح شده به وسیله تحلیلگران، حمله به ناو‌گان ایران در دریای سرخ یا تاسیسات نظامی و نفتی این کشور در خلیج فارس است.

با این حال، تحلیلگران معتقدند حمله در داخل خاک و آب‌های ایران اولویت دولت بایدن برای اقدام نظامی نخواهد بود.

ناوچه موشک انداز ساموئل بی. رابرتز

منبع تصویر، GETTY IMAGES

توضیح تصویر، انتقال ناوچه موشک انداز ساموئل بی. رابرتز به آمریکا پس از اصابت به مین در خلیج فارس

جنگ نفتکش‌ها

در سال‌های پایانی جنگ ایران وعراق، به‌رغم مشکلات اقتصادی و نظامی جمهوری اسلامی، حکومت صدام حسین از حمایت همه‌جانبه کشورهای عرب خلیج فارس برخوردار بود.

ایران کویت را متهم می‌کرد که به صدور نفت عراق کمک می‌کند و در تابستان ۱۳۶۶ تهدید نظامی ایران علیه نفتکش‌های کویتی با استفاده از موشک‌های کرم ابریشم ساخت چین افزایش یافت.

آمریکا برای برقرار نگه داشتن جریان نفت از خلیج فارس، با ناوهای خود محافطت از نفتکش‌های کویتی را برعهده گرفت.

نفتکش‌های کویتی پس از به اهتزاز در آوردن پرچم آمریکا، با اسکورت ناوگان نیروی دریایی این کشور در آب‌های خلیج فارس و تنگه هرمز تردد می‌کردند.

آن روزها در نماز جمعه تهران، شعار «خلیج فارس ایران، محل دفن ریگان»‌ شنیده می‌شد و هم‌زمان، ایران برای مقابله با عملیات نیروی دریایی آمریکا، که «عملیات اراده جدی» نام گرفته بود، به مین‌گذاری دریایی در خلیج فارس مشغول بود.

سطح تنش در خلیج فارس افزایش یافته بود.

ابرنفتکش بریجتون، که نخستین نفتکش اسکورت شده بود، دوم مرداد ۱۳۶۶ (۲۴ ژوئیه ۱۹۸۷)، در نزدیکی جزیره فارسی، با مین‌های رهاشده به وسیله سپاه پاسداران برخورد کرد و آسیب دید.

میرحسین موسوی، نخست‌وزیر وقت ایران، این حادثه را ضربه‌ای جبران‌ناپذیر به حیثیت نظامی و سیاسی آمریکا توصیف کرد.

آمریکا برای مقابله با مین‌های ایران چند هلیکوپتر مین‌روب به خلیج فارس فرستاد و عملیات شناسایی خود را افزایش داد.

در سی‌ام شهریور نیروی دریایی آمریکا، که متوجه عملیات مین‌ریزی شناور «ایران ارج» نیروی دریایی ایران شده بود،‌ به آن حمله کرد.

سه نفر از خدمه این ناو کشته شدند و پس از اسارت ۲۶ خدمه دیگر، ناو ایران ارج منهدم شد.

اما در ۲۵ فروردین ۱۳۶۷، ۱۴ آوریل ۱۹۸۸، یکی از مین‌های رهاشده به وسیله ایران ارج به ناوچه آمریکایی یو.اس.اس ساموئل رابرتز برخورد کرد.

این ناوچه در اثر این حادثه به‌شدت آسیب دید و به ماموریتش در خلیج فارس پایان داده شد.

ده نظامی آمریکا هم در این حادثه به‌شدت آسیب دیدند و چهار نفرشان دچار سوختگی شدید شدند.

در پی این حادثه نیروی دریایی آمریکا اعلام کرد که چند مین دیگر را در آب‌های محل حادثه پیدا کرده است.

شماره سریال این مین‌های ساخت کره شمالی مشابه مین‌های کشف‌شده در کشتی ایران ارج بود.

سکوی سلمان

منبع تصویر، US NATIONAL ARCHIVES

توضیح تصویر، تنفگداران دریایی آمریکایی در حال بازرسی تجهیزات نظامی سکوی سلمان پیش از انهدام آن

عملیات آخوندک

چهار روز پس از اصابت مین به ناوچه ساموئل رابرتز، نیروی دریایی آمریکا در عملیاتی تلافی‌جویانه به دو سکوی نفتی ایران در خلیج فارس حمله کرد.

در ساعت ۸ بامداد ۲۹ فروردین ۱۳۶۷، ۱۸ آوریل ۱۹۸۸، سه شناور آمریکا به همراهی چند هلیکوپتر به سکوی نفتی سلمان (ساسان)‌ نزدیک شدند و با بی‌سیم از خدمه آن خواستند سکو را ترک کنند.

بیست دقیقه بعد آتش‌باری ناوگان آمریکا علیه این سکو آغاز شد و مدافعان سکوی سلمان با استفاده از دو تیربار ضدهوایی به آتش آنها پاسخ دادند.

در نهایت این سکو با حملات هلیکوپترهای کبرا و پس از پیاده شدن تفنگداران دریایی آمریکا منهدم شد.

هم‌زمان، یک گروه دیگر از شناورها و هلیکوپترهای آمریکایی سکوی نفتی سیری را منهدم کردند.

حملات ناوگان آمریکا که با پشتیبانی ناوهواپیمابر اینترپرایز صورت گرفت،‌ پاسخ نیروی دریایی ارتش و سپاه پاسداران را به همراه داشت.

قایق موشک‌انداز جوشن نیروی دریایی از جمله شناورهای مقابله‌کننده با حمله آمریکا بود.

ناوچه جوشن پس از شلیک موشک به طرف شناورهای آمریکایی، هدف آتش‌باری آنها قرار گرفت و غرق شد.

ناوچه سهند هم، که پس از آغاز حملات نیروی دریایی آمریکا از بندر عباس راهی منطقه درگیری شده بود، در رویارویی با دو هواپیمای تهاجمی ای-۶ و ناوچه یو‌اس‌اس جوزف استراوس هدف چند موشک قرار گرفت و غرق شد.

هواپیماهای ای-۶ که از ناو هواپیمابر اینترپرایز بلند شده بودند، با وارد کردن آسیب کلی به ناوچه سبلان آن را از کار انداختند.

این ناوچه با کمک یدک‌کش به بندر برگشت و بعدها پس از تعمیر اساسی به ناوگان نیروی دریایی پیوست.

قایق‌های تندرو سپاه پاسداران هم به سه کشتی تجاری در منطقه حمله بردند ولی با حمله هواپیماهای تهاجمی آمریکا به سوی جزیره ابوموسی عقب‌نشینی کردند.

سه قایق تندرو غرق شد و دست‌کم ۵۶ نظامی ایران در این عملیات یک روزه کشته شدند. دو نظامی آمریکا هم به علت سرنگون شدن هلیکوپترشان جان دادند.

نیروی دریایی ارتش ایران پیش از انقلاب قوی‌ترین نیروی دریایی در خلیج فارس بود و در ابتدای جنگ با عراق توانست در عملیات مروارید بخش عمده‌ای از نیروی دریایی این کشور را از کار بیندازد.

اما عملیات آخوندک به توانایی عملیاتی این نیرو آسیب جدی وارد کرد.

تنش میان ایران ‌و آمریکا در خلیج فارس با این عملیات تمام نشد و چهار ماه بعد یک هواپیمای مسافربری ایران هدف موشک ناو یو.اس.اس وینسنس قرار گرفت و همه ۲۹۰ سرنشین آن جانشان را از دست دادند.

حمله پهپادی به نیروهای آمریکا؛ پایگاه نظامی برج ۲۲ کجاست؟

پایگاه نظامی برج  ۲۲

منبع تصویر، PLANET LABS/AP

توضیح تصویر، هدف حمله روز یکشنبه پایگاه نظامی برج ۲۲ در مرز اردن با سوریه بود

یک گروه شبه‌نظامی تحت حمایت ایران مسئولیت حمله پهپادی به یک پایگاه نظامی آمریکا در اردن را برعهده گرفته است. در این حمله سه سرباز این کشور کشته شدند.

در حمله روز یکشنبه این هفته به پایگاه نظامی آمریکا موسوم به برج ۲۲، دست‌کم ۳۴ نفر دیگر زخمی شدند. کاخ سفید حکومت ایران را مقصر دانسته و گفته است که به این حمله «واکنشی با پی‌آمدهای سنگین» نشان خواهد داد.

حکومت ایران این اتهام را «بی‌اساس» خوانده و گفته است که «در تصمیم‌گیری‌های گروه‌های مقاومت دخالتی ندارد.»

دولت آمریکا در طول هفته‌های پس از آغاز جنگ غزه کوشیده است تا تنش شدید جاری در چندین جبهه در منطقه به جنگی گسترده‌تر تبدیل نشود.

اما واقعه روز یکشنبه اولین بار پس از حمله حماس به اسرائیل در ۷ اکتبر بود که نظامیان آمریکا در نتیجه عملیات دشمن در منطقه کشته شدند.

ماموریت برج ۲۲ چیست؟

هدف حمله شبه‌نظامیان، پایگاه نظامی آمریکا موسوم به برج ۲۲ بود که در شمال شرق اردن، نزدیک مرز سوریه واقع شده است.

یک مقام نظامی ایالات متحده به شبکه سی‌بی‌اس نیوز گفت که پهپاد دشمن «با پرواز در سطح بسیار پایین و با سرعت بسیار کم» همزمان با بازگشت یک پهپاد آمریکایی به این پایگاه وارد شد.

به همین دلیل تجهیزات واکنش خودکار سامانه پدافند هوایی پایگاه خاموش شده بود تا پهپاد آمریکایی ساقط نشود.

در نتیجه، علامت هشدار برای نیروهای مستقر در برج ۲۲ که بنا به گزارش‌ها هنوز در خوابگاه بودند به صدا در نیامد.

به گفته فرماندهی مرکزی ایالات متحده – سنتکام – حدود ۳۵۰ نظامی در این پایگاه مستقر هستند و وظایفی مهم از جمله حمایت از ائتلاف بین‌المللی برای مقابله با داعش را برعهده دارند.

سنتکام گفته است که هشت تن از نظامیان زخمی برای مراقبت‌های پزشکی ویژه به مراکز درمانی مجهزتر منتقل شده‌اند اما وضعیت آنها پایدار است.

پایگاه نظامی آمریکا

دلیل استقرار پایگاه‌های نظامی آمریکا در خاورمیانه چیست؟

پایگاهی که در این حمله مرگبار پهپادی در گوشه شمال غرب اردن مورد حمله قرار گرفت، از جمله بیش از چند ده پایگاهی است که پرسنل نظامی آمریکا در سراسر عراق، اردن و سوریه در آنها فعالیت دارند.

در ماه‌های اخیر، تعدادی از پایگاه‌های آمریکا، از پایگاهی مثل برج ۲۲ در اردن تا پایگاه هوایی الاسد در غرب عراق هدف حمله شبه‌نظامیانی قرار گرفته‌اند که ایران آنها را آموزش داده و تامین مالی و تجهیز نظامی کرده است.

حدود ۳ هزار نظامی آمریکا در اردن، متحد اصلی ایالات متحده، و ۲۵۰۰ هم در عراق – به دعوت بغداد – مستقر هستند.

این افراد بخشی از ائتلاف نظامی بین‌المللی را تشکیل می‌دهند که با هدف جلوگیری از ظهور مجدد گروه «دولت اسلامی» – داعش – در منطقه حضور دارد.

تشکیلات اصلی داعش سرانجام در سال ۲۰۱۷ از میان رفت ولی نفرات آن هنوز هم پراکنده در منطقه فعالیت دارند.

در سوریه هم حدود ۹۰۰ پرسنل نظامی آمریکا حضور دارند که ماموریت رسمی‌شان حمایت از نیروهای دموکراتیک به رهبری کردهای سوریه است که متحد اصلی ایالات متحده در عملیات علیه داعش در این کشور محسوب می‌شوند.

نیروهای متحد بر منطقه نیمه خودمختار شمال شرق سوریه تسلط دارند. دولت سوریه با حضور نظامی آمریکا در این کشور مخالف بوده و آن را «اشغال نظامی» توصیف کرده است.

آمریکا همچنین پایگاه‌های دیگری در سراسر خاورمیانه دارد، از جمله سه پایگاه اصلی هوایی در خلیج فارس و یک پایگاه دریایی در بنادر بحرین که قرارگاه‌های فرماندهی مرکزی نیروی دریایی ایالات متحده و ناوگان پنجم‌اش در آن مستقر هستند.

برج ۲۲
توضیح تصویر، برج ۲۲ در داخل مرز اردن با سوریه و نزدیک مرز مشترک اردن و عراق واقع شده است

مقاومت اسلامی عراق چیست؟

«مقاومت اسلامی عراق» در بیانیه‌ای که روز یکشنبه در تلگرام منتشر کرد مسئولیت این حمله را بر عهده گرفت.

این بیانیه گفته است که سه پایگاه آمریکا به نام‌های شدادی، روکبان و التنف و همچنین تاسیسات نفتی اسرائیل در دریای مدیترانه را هدف قرار داده است.

این گروه در اواخر سال ۲۰۲۳، پس از آغاز حملات اسرائیل به غزه، در واکنش به حمله ۷ اکتبر حماس به اسرائیل ظهور کرد.

«مقاومت اسلامی عراق» از تعدادی گروه‌های شبه‌نظامی وابسته به ایران تشکیل یافته است که در عراق فعالیت می‌کنند. این گروه‌ها در هفته‌های اخیر مسئولیت حملات دیگری را علیه نیروهای آمریکا بر عهده گرفته‌اند.

نظر بر این است که عنوان «مقاومت اسلامی عراق» اصطلاحی برای اشاره به گروه‌های شبه‌نظامی شیعه مانند کتائب حزب‌الله، نُجَباء و کتائب سید الشهدا است که سابقه طولانی در هدف قرار دادن پایگاه‌های آمریکا در عراق و سوریه دارند.

حکومت ایران از شبکه‌ها و گروه‌های نیابتی متحد خود در منطقه با عنوان «محور مقاومت» نام می‌برد که در اصل گروه‌های خط مقدم در برابر دشمنان آن هستند.

هدف از تعدد نام گروه‌های شبه‌نظامی این است که آمریکا نتواند یک گروه مشخص را به عنوان مجرم مشخص و مجازات کند.

حمله به پایگاه های آمریکا

واکنش آمریکا چه خواهد بود؟

جو بایدن، رئیس جمهور آمریکا، حمله روز یکشنبه توسط «گروه‌های بنیادگرای مورد حمایت ایران» را «منزجرکننده و غیرعادلانه» توصیف کرده است.

او همچنین متعهد شده است که «همه کسانی را که مسئول این حمله هستند در زمان و شیوه‌ای که خود» انتخاب می‌کند به پاسخگویی وادار کند.

حالا همه نگاه‌ها به کاخ سفید دوخته شده که تحت فشار قرار گرفته است تا به این حمله جواب قاطع بدهد.

بعضی از اعضای کنگره و مقامات فعلی و سابق ایالات متحده خواستار حمله به اهداف متعلق به ایران شده‌اند.

مساله برای آقای بایدن این است که چگونه این حمله را تلافی کند و چه کسی را و در کجا هدف قرار دهد.

سوال عمده این است که آیا ایالات متحده می‌تواند با دادن پاسخ قاطعانه این حملات را مهار کند یا اینکه به آتش تنش در منطقه دامن خواهد زد.

میک مالروی، معاون سابق دستیار وزیر دفاع آمریکا در امور خاورمیانه، به بی‌بی‌سی گفته است به اعتقاد او ایالات متحده باید با «قدرت بیشتر از آنچه که تا کنون به کار برده است» به این حمله پاسخ دهد.

وی گفت: «معلوم است که آمریکا نمی‌خواهد جنگ در غزه در منطقه گسترش یابد اما تنها زبانی که آنها می‌فهمند، زبان زور است.»

وی افزود: «من معتقدم حتی اهدافی در داخل ایران هم به عنوان گزینه‌های پنتاگون در کاخ سفید مطرح می‌شود.»

ریشی سوناک، نخست وزیر بریتانیا به ایران گفته است که تنش در منطقه را کاهش دهد.

ایران می‌گوید به هر حمله‌‌‌ای پاسخ می‌دهد؛ امیرعبداللهیان از آمریکا خواست بر «راه حل سیاسی» تمرکز کند

امیرعبداللهیان

منبع تصویر، GETTY IMAGES

در واکنش به اظهارات مقام‌های آمریکایی، وزیر خارجه ایران گفته است «آمریکا باید زبان تهدید و فرافکنی را متوقف کند و بر راه‌حل سیاسی متمرکز شود.» صبح امروز هم نماینده ایران در سازمان ملل متحد، هشدار داد که تهران «هرگونه حمله به داخل خاک، منافع یا اتباعش در خارج از مرزهایش را به طور قاطع» پاسخ خواهد داد. فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هم گفته است: «به دنبال جنگ نیستیم ولی از جنگ نمی‌هراسیم‌.»

هشدار مقام‌های ایران یک روز پس از آن مطرح می‌شود که جو بایدن، رئیس‌جمهور آمریکا، گفت که درباره شیوه واکنش به حمله پهپادی مرگبار به پایگاه نیروهای آمریکا در اردن تصمیمش را گرفته است.

در تازه‌ترین واکنش ایران، حسین امیرعبداللهیان وزیر امور خارجه، گفته است پاسخ ایران در شرایط تهدید «قاطع و فوری» است. اما تاکید کرد «آمریکا باید زبان تهدید و فرافکنی را متوقف کند و بر راه‌حل سیاسی متمرکز شود.»

فرمانده سپاه پاسداران ایران هم امروز گفت «این روزها هم از میان کلمات مقامات آمریکایی بعضی تهدیدات را می‌شنویم، به آنها می‌گوییم شما ما را آزموده‌اید و فصل مشترک ما با شما این است که همدیگر را می‌شناسیم و هیچ تهدیدی را بدون پاسخ نمی‌گذاریم‌». او ادامه داد که «به دنبال جنگ نیستیم ولی از جنگ نمی‌هراسیم‌.»

پیشتر، امیر سعید ایروانی، نماینده ایران در سازمان ملل خبر ارسال پیام‌های متعدد کاخ سفید از طریق واسطه‌ها به تهران در دو روز گذشته را رد کرد و گفت: «سیاست اصولی جمهوری اسلامی ایران است که اگر هر طرفی به خاک ایران یا منافع و اتباع آن خارج از مرزهای ایران حمله کند، با پاسخ قاطع و قوی مواجه خواهد شد.»

تاریخچه‎ای از رویارویی‌های دریایی ایران و آمریکا

ناوچه سهند، که در عملیات آخوندک غرق شد

منبع تصویر، PUBLIC DOMAIN

توضیح تصویر، ناوچه سهند، که در عملیات آخوندک غرق شد

سه دهه است که آب‌‎های خلیج فارس صحنه رویارویی گاه به گاه ایران و آمریکا بوده است. تنش‌هایی که در مواردی به درگیری مستقیم نیز منجر شده است.

در رویارویی‌های دو طرف ایران تلاش کرده که تصویر آمریکا به عنوان قدرت نظامی مطلق را به هم بریزد. آمریکا هم با تکیه به برتری نظامی خود ضرباتی جدی به نیروهای نظامی و تاسیسات نفتی ایران زده و ایرانیان بسیاری، از جمله صدها غیرنظامی را کشته است.

جنگ نفتکش‌ها

حمله نیروهای ایرانی به نفتکشی که با پرچم سنگاپور حرکت می‌کرد

منبع تصویر، AFP

توضیح تصویر، حمله نیروهای ایرانی به نفتکشی که با پرچم سنگاپور حرکت می‌کرد

جنگ ایران و عراق عمدتا در جبهه زمینی جریان داشت، اما دو کشور برای تحت فشار گذاشتن طرف مقابل به کشتی‌های تجاری و نفتکش‌ها هم حمله می‌کردند.

عراق عمدتا تلاش می‌کرد که با حملات هوایی صادرات نفت ایران را مختل کند. استراتژی ایران هم عمدتا این بود که با استفاده از قایق‌های تندرو، موشک‌های کرم ابریشم و یا مین‌گذاری دریایی کشتی‌های کشورهای عرب متحد عراق را تحت فشار قرار دهد.

این جبهه دریایی بعد بین‌المللی جنگ ایران و عراق را گسترش داد. در سال ۱۳۶۳ نیروی هوایی عربستان سعودی با پشتیبانی آمریکا دو جنگنده اف ۴ ایرانی را در خلیج فارس سرنگون کرد. اکبر هاشمی رفسنجانی فردای آن روز در خاطرات خود نوشت: “این‌ جریان‌، می‌تواند به‌ عنوان‌ آغاز درگیری‌ ما باعربستان‌ باشد.”

با این حال تنش در خلیج فارس ادامه پیدا کرد و نیروهای ایرانی از جمله در سال ۱۳۶۵ برای اولین بار یک کشتی باری آمریکایی را متوقف کرده و آن را در جستجوی سلاح‌های احتمالی ارسالی به عراق بازرسی کردند.

نیروهای نظامی فرانسه نفتکش‌هایی را که با پرچم فرانسه حرکت می‌کردند اسکورت می‌کردند

منبع تصویر، AFP

توضیح تصویر، نیروهای نظامی فرانسه نفتکش‌هایی را که با پرچم فرانسه حرکت می‌کردند اسکورت می‌کردند

با طولانی شدن جنگ ایران و عراق، نبرد در جبهه دریا تشدید شد؛ به طوری که تعداد حملات دریایی از ۵ و ۲۲ مورد در سال‌های اول و دوم جنگ، به ۱۱۱ و ۱۷۹ مورد در سال‌های ششم و هفتم جنگ رسید.

تعداد زیادی از کشتی‌هایی که در این بین آسیب دیدند به کشورهایی به جز ایران و عراق تعلق داشتند. در ۲۷ اردیبهشت ۱۳۶۶ عراق یک ناوچه آمریکایی را (احتمالا به اشتباه) هدف قرار داد و ۳۷ نفر از خدمه کشتی در این حمله کشته شدند.

شوروی هم ناوهای جنگی خود را به خلیج فارس فرستاد

منبع تصویر، AFP

توضیح تصویر، شوروی هم ناوهای جنگی خود را به خلیج فارس فرستاد

رونالد ریگان، رئیس جمهور وقت آمریکا، امنیت در خلیج فارس را به عنوان یکی از اولویت‌های خود اعلام کرد و به این ترتیب در حدود یک سال پایانی جنگ، نیروی دریایی آمریکا، با هدف اعلام شده محافظت از نفتکش‌های کویتی درگیر شد و عملا جنگی اعلام‌نشده را علیه نیروهای ایرانی آغاز کرد. جنگی که برخی آن را بزرگترین درگیری دریایی آمریکا پس از جنگ جهانی دوم می‌دانند.

‘اراده قاطع’ و ‘فرصت عالی’

در ۳۱ تیر ۱۳۶۶ و آغاز عملیات اراده قاطع، که هدفش محافظت از نفتکش‌های کویتی بود که با پرچم آمریکا حرکت می‌کردند، نفتکش‌ اصالتا کویتی بریجتون، که به همراه یک ناوگروه آمریکایی حرکت می‌کرد، پس از عبور از تنگه هرمز به مین دریایی که تصور می‌شد نیروهای ایرانی کار گذاشته بودند برخورد.

از آنجا که کشتی مین‌روبی در دسترس نبود، کشتی‌های محافظ ناچار شدند در پناه نفتکش بریجتون حرکت کنند تا به مین دریایی نخورند. با تبلیغات وسیعی که درباره عملیات اراده قاطع شده بود، برخورد نفتکش به مین توجه زیادی جلب کرد و به شکستی برای دولت ریگان بدل شد.

میرحسین موسوی، نخست‌وزیر وقت ایران، گفت که این حادثه “ضربه‌ای جبران ناپذیر به حیثیت سیاسی و نظامی آمریکا” زده است.

دریابد ویلیام کراو، رئیس وقت ستاد مشترک آمریکا، در این باره نوشت: “به نظر می‌رسد که تهران تصمیم آگاهانه‌ای گرفته است که به رغم همه خطرات با آمریکا مقابله کند.”

با وجود حادثه‌ای که در آغاز عملیات اراده قاطع رخ داد، این عملیات بیش از یک سال ادامه پیدا کرد و طی آن آمریکا حضور کشتی‌های نظامی خود را در خلیج فارس افزایش داد و ده‌ها هلیکوپتر هم برای شناسایی، حمله و پشتیبانی هوایی به کار گرفت.

ملوانان نیروی دریایی ایران

منبع تصویر، GETTY

توضیح تصویر، ملوانان نیروی دریایی ایران

به موازات عملیات اراده قاطع ارتش آمریکا، ستاد فرماندهی عملیات ویژه این کشور نیز عملیات فرصت عالی را با اهداف مشابه انجام می‌داد.

توقیف و نابودی ایران اجر

در ۳۱ شهریور ۱۳۶۶ وزارت دفاع آمریکا اعلام کرد که یک کشتی باری ایرانی را که مشغول مین‌گذاری بوده توقیف کرده و ۲۶ نفر از خدمه آن را هم به اسارت گرفته است. دست کم سه نفر از خدمه ایرانی کشتی هم در جریان حمله هلیکوپترهای آمریکایی و توقیف آن کشته شدند.

علی اکبر ولایتی، وزیر خارجه وقت ایران، در نامه‌ای به دبیر کل سازمان ملل اتهام مین‌گذاری را رد کرد.

اما اکبر هاشمی رفسنجانی در خاطرات خود در شرح ماجرا نوشته: “در کشتی باری ما چند مین دریایی بوده و ظاهرا به طرف بوشهر می‌رفته. دو هلیکوپتر آمریکا به آن حمله کرده‌اند و کشتی را از کار انداخته‌اند.”

آقای رفسنجانی اضافه کرده که با مشورت با حسن روحانی و سیروس ناصری “درباره خط تبلیغ که قرار شد مین گذاری را قبول نکنیم و راجع به حامل مین بودن برای بوشهر هم چیزی نگوییم.”

آمریکا چند روز بعد اسرای ایرانی را آزاد کرد اما اعلام کرد که کشتی ایران اجر را به ایران بازنمی‌گرداند و آن را غرق می‌کند.

سپاه پاسداران نادر مهدوی (چپ) را قهرمان نبرد دریایی با آمریکا می‌داند

منبع تصویر، SHAHIDMAHDAVI.IR

توضیح تصویر، سپاه پاسداران نادر مهدوی (چپ) را قهرمان نبرد دریایی با آمریکا می‌داند

حمله به قایق‌های سپاه در جزیره فارسی

در ۱۶ مهر ۱۳۶۶ هلیکوپترهای آمریکایی به گروهی از قایق‌های سپاه پاسداران در نزدیکی جزیره فارسی، در آب‌های میان ایران و عربستان در خلیج فارس، حمله کردند.

در این حمله یک قایق سپاه غرق شد و دو قایق دیگر هم آسیب دیدند.

آمریکایی‌ها در این حمله شش نفر از نیروهای سپاه را هم به اسارت گرفتند که دو نفر از آنها کشته شدند. یکی از آنها نادر مهدوی، فرمانده ناوگروه دریایی سپاه بود که به گفته خودش پیشتر عملیات مین‌گذاری در مسیر نفتکش بریجتون را انجام داده بود.

ایران می‌گوید که نادر مهدوی در چند ساعتی که اسیر بوده و پیش از مرگ به دست نیروهای آمریکایی شکنجه شد. ایران در همان مقطع اعلام کرد که یک هلیکوپتر آمریکایی را در این درگیری سرنگون کرده است. آمریکا این ادعا را رد کرد.

بنا به خاطرات اکبر هاشمی رفسنجانی ایران پس از این حادثه موضعی محتاطانه داشته است.

آقای رفسنجانی می‌نویسد: “برای بررسی کیفیت عکس‌العمل، سران قوا شب به منزل ما آمدند. امام هم توسط احمدآقا پیغام داده بودند که احتیاط را مراعات کنیم و کار خامی انجام نشود. پیشنهاد زدن موشک به ناوها یا پایگاه آمریکا در بحرین رد شد و قرار شد، فعلا کشتی‌های تحت اسکورت آمریکا در نظر باشد و کارهایی دیگری در همین سطح و در مجموع کاری نکنیم که آمریکا را به شرارت بیشتر تحریک کند.”

حمله به سکوهای نفتی رشادت

در ۲۷ مهر ۱۳۶۶ نیروهای آمریکایی سکوهای نفتی ایران را در میدان نفتی رشادت از بین بردند.

آمریکا مدعی بود که سه روز پیش از آن نیروهای ایرانی در نزدیکی جزیره فاو به یک نفتکش کویتی که با پرچم آمریکا حرکت می‌کرد، با موشک کرم ابریشم حمله کرده بودند. در آن حمله ۱۵ نفر از خدمه نفتکش زخمی شدند و یک ناخدای آمریکایی بینایی‌اش را از دست داد. ایران انجام این حمله را رد می‌کرد.

آمریکا مدعی بود که از سکوهای نفتی میدان رشادت برای پشتیبانی عملیات نظامی استفاده شده. با هشدار قبلی آمریکا خدمه ایرانی محل سکوها را ترک کرده بودند.

نخست کشتی‌های آمریکایی سکوها را گلوله‌باران کردند و پس از آن با استفاده از مواد منفجره آنها را نابود کردند. از آنجا که خط لوله‌ای میان سکوهای نفتی میدان رشادت و میدان رسالت وجود داشت، حمله آمریکا به سکوهای میدان نفتی رسالت هم آسیب زد.

رونالد ریگان، رئیس جمهور وقت آمریکا حمله به سکوهای نفتی ایران را “اعمال حق دفاع مشروع” توصیف کرد.

در ۲ آبان ۱۳۶۶ بمبی قوی در دفتر هواپیمایی پان آمریکن در کویت منفجر شد. گروهی مسئولیت این انفجار را به عهده نگرفت، اما گفته شد که این عملیات انتقام‌جویانه ایران بوده است.

عملیات آخوندک

در ۲۵ فروردین ۱۳۶۷ ناو آمریکایی ساموئل بی رابرتز در خلیج فارس به یک مین دریایی برخورد. برخورد به مین دریایی آسیب جدی به این ناو زد و ده نفر از خدمه آن هم زخمی شدند.

آمریکا اعلام کرد که مین دریایی که به ناوش آسیب زده ایرانی بوده است. آنها می‌گفتند مین‌های دیگری در منطقه یافته‌اند که مشخصاتشان با مین‌های یافته شده در کشتی ایران اجر مطابقت داشته است.

ایران گفت که منطقه برخورد مین به کشتی آمریکایی، در نزدیکی بحرین، مستمرا تحت کنترل نیروهای آمریکایی و کشورهای عرب بوده و ایران امکان مین‌گذاری در آن را نداشته است.

چهار روز بعد و در ۲۹ فروردین ۱۳۶۷ نیروهای آمریکایی به انتقام برخورد مین به ناو ساموئل بی رابرتز در عملیات آخوندک به سکوهای نفتی در نصر و سلمان، با قابلیت تولید مجموعا بیش از ۳۰۰ هزار بشکه نفت در روز حمله کردند.

آمریکا در این عملیات از یک ناو هواپیمابر، یک ناو موشک‌انداز، چهار ناوشکن، سه ناوچه و یک کشتی تدارکاتی و پشتیبانی هوایی استفاده کرد. میان نیروهای آمریکایی و محافظان سکوی ایرانی آتش رد و بدل شد. در نهایت آمریکایی‌ها با گلوله‌‎باران هوایی و دریایی توانستند محافظان ایرانی را شکست بدهند. نیروهای آمریکایی روی سکوها رفته و با کار گذاشتن مواد منفجره آنها را نابود کردند.

ایران در واکنش به حمله آمریکا با استفاده از دو ناوچه سهند و سبلان، قایق توپدار جوشن و چند قایق تندرو، به همراه دو هواپیمای اف ۴، تلاش کرد که به نیروهای آمریکایی ضربه بزند.

اما نتیجه نبرد غرق شدن جوشن و سهند به همراه سه قایق تندروی ایرانی و آسیب دیدن ناوچه سبلان بود. در این نبرد دریایی ۵۶ نیروی ایرانی کشته شدند.

در مقابل ایرانی‌ها هم توانستند یک هلیکوپتر کبرای آمریکایی را سرنگون کنند که دو خدمه آن کشته شدند. یک کشتی تدارکاتی بریتانیایی هم مورد حمله ایرانی‌ها قرار گرفت.

اکبر هاشمی رفسنجانی در شرح ماجرا در خاطراتش نوشته است: “آمریکا به دو سکوی نفتی نصر و سلمان حمله کرده و به آتش کشیده است. دستور داده شد که به سکوی نفتی امارات حمله کنند. پس از حمله ما یک یدک کش آمریکایی که در آنجا بود غرق شد و یک کشتی نفتی انگلیس آتش گرفت و سپس به دو کشتی نفتی دیگر هم در آن منطقه حمله کردیم. آمریکایی ها به ناوچه موشک انداز ما حمله کرده و آن را غرق کردند و چند نفر از خدمه آن شهید شدند.”

پرواز ۶۵۵ ایران ایر

در ۱۲ تیر ۱۳۶۷ ناو آمریکایی یو‌اس‌اس وینسنس با شلیک موشکی هدایت‌شونده به سوی یک ایرباس ایران ایر، این هواپیمای مسافربری را سرنگون کرد و همه ۲۹۰ سرنشین آن را کشت.

مراسم یادبود کشته‌شدگان ایرباس هما

منبع تصویر، ISNA

توضیح تصویر، مراسم یادبود کشته‌شدگان ایرباس هما

پرواز شماره ۶۵۵ از بندرعباس برخاسته و در مسیر عادی خود به سوی دوبی می‌رفت و ناو وینسنس هنگام حمله وارد آب‌های سرزمینی ایران شده بود و نیروهای ایرانی با آن درگیر شده بودند تا از آب‌های ایران خارج شود.

اکبر هاشمی رفسنجانی در شرح ماجرا نوشته است: “نیروی دریایی سپاه می‌گوید با ناوها و هلیکوپترهای آمریکایی درگیر شده ، یک قایق ما و یک هلیکوپتر آمریکایی غرق شده‌اند و ناو آمریکایی، هواپیمای مسافربری را که همان موقع به آنجا رسیده، با موشک ساقط کرده است. جنایت عجیبی است.”

آمریکا اعلام کرد که به وینسس ایرباس ایرانی را با یک اف ۱۴ اشتباه گرفته و پس از چند بار اخطار رادیویی به آن شلیک کرده است.

ایران این ادعای آمریکا را رد کرد و گفت آمریکا عامدانه این هواپیمای غیرنظامی را هدف گرفت.

آمریکا یک سال بعد پذیرفت که بدون عذرخواهی یا قبول مسئولیت ۱۳۱ میلیون دلار غرامت به بازماندگان سرنشینان هواپیمای مسافربری ایران بپردازد. هیچ یک از خدمه ناو وینسنس به خاطر اشتباهشان تحت پیگرد قرار نگرفتند و بعدا از آنها تجلیل شد.

تنش بدون جنگ

با پایان جنگ ایران و عراق اگرچه سطح رویارویی ایران و آمریکا در خلیج فارس کاهش یافت، همچنان رابطه نیروهای دو کشور در خلیج فارس با تنش و تقابل همراه بوده است.

در موارد متعددی نیروهای دو طرف به یکدیگر اخطار رادیویی داده‌اند و یا حتی به هم تیر هشدار شلیک کرده‌اند.

تنگه هرمز

در سال ۱۳۹۰ و پیش از آن که تحریم نفتی ایران اجرایی شود، ایران هشدار داده بود که با بستن تنگه هرمز جریان صادرات نفت را مختل خواهد کرد. نیروی دریایی آمریکا در کنار کشورهای دیگر چندین ناو جنگی خود را برای باز نگه داشتن تنگه هرمز به کار گرفت.

به گفته علی مطهری، باراک اوباما در آن مقطع در نامه‌ای به رهبر ایران نوشته بود: ”بستن تنگه هرمز خط قرمز ما است.”

تحریم نفت و نظام بانکی ایران عملی شد، اما ایران برای بستن تنگه هرمز اقدامی نکرد.

انهدام ماکت

در زمستان سال ۱۳۹۳ سپاه پاسداران اعلام کرد که در یک مانور نظامی ماکت ۳۳۳ متری یک ناو هواپیمابر نیمیتز آمریکا را با با شلیک ۴ موشک ساحل به دریا و ۴۰۰ راکت، منهدم کرده است.

یک سخنگوی نظامی آمریکا گفت تمرین‌های نظامی این چنینی نیروی دریایی آمریکا را به نگرانی نمی‌اندازد.

پیش از تمرین نیروهای سپاه با ماکت ناو آمریکایی‌ منابع آمریکایی اعلام کرده بودند که تصاویر ماهواره‌ای حاکی از ساخت چنین ماکتی است. برخی فکر می‌کردند که این ماکت بنا است در پروژه‌ای سینمایی استفاده شود.

توقیف کشتی جزایر مارشال

در اردیبهشت ۱۳۹۴ نیروی دریایی سپاه یک کشتی تجاری را که با پرچم جزایر مارشال حرکت می‌کرد توقیف کرد. دلیل توقیف این کشتی مسائل مالی عنوان شده بود.

آمریکا متعهد به حمایت از کشتی‌های جزایر مارشال بود.

همزمان با توقیف این کشتی از طرف ایران، آمریکا از اعزام کشتی‌های ایرانی به سوی یمن ابراز نگرانی کرد. آمریکا بیم آن را داشت که ایران برای حوثی‌ها در یمن سلاح بفرستد. در نهایت کشتی‌های ایرانی تغییر مسیر دادند و به یمن نرفتند.

پس از توقیف کشتی مرسک آمریکا اعلام کرد که ناوهایش در خلیج فارس کشتی‌هایی را که با پرچم آمریکا حرکت می‌کنند همراهی خواهند کرد.

شلیک راکت سپاه نزدیک ناوگان آمریکا

در دی ۱۳۹۴ منابع نظامی آمریکا اعلام کردند که نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در “اقدامی تحریک‌آمیز” ضمن تمریناتش چند راکت در نزدیکی ناو هری ترومن آمریکا شلیک کرده است.

سپاه پاسداران این ادعا را رد کرد و گفته در تاریخ مورد اشاره نیروهای آمریکایی، تمرینی نظامی در محدوده تنگه هرمز نداشته که بخواهد ضمن آن راکتی شلیک کند.

آمریکا کمی بعد تصاویری منتشر کرد که گفت شلیک راکت قایق‌های تندرو سپاه پاسداران را در نزدیکی ناوهای جنگی نشان می‌دهد.

بازداشت ملوانان آمریکایی

در دی ۱۳۹۴ نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی دو قایق نظامی آمریکایی را در آب‌های ایران و در نزدیکی جزایر فارسی توقیف و ۱۰ ملوان نیروی دریایی آمریکا را بازداشت کرد.

ایران تصاویری از ملوانان بازداشت‌شده در حالی که زانو زده و به نشانه تسلیم دست‌هایشان را روی سرشان گذاشته بودند منتشر کرد. ملوانان آمریکایی چند ساعت پس از بازداشت آزاد شدند.

آمریکا با انتقاد از انتشار تصاویر ملوانان در اسارت، اعلام کرد که قایق‌هایش به دلیل اشتباه ناوبری وارد آب‌های ایران شده بودند.

رهبر ایران از نیروهای ایرانی که در دستگیری ملوانان آمریکایی نقش داشتند تقدیر کرد.

دو افسر نیروی دریایی آمریکا که فرماندهی دو قایق توقیف‌شده را به عهده داشتند از کار برکنار شدند. آمریکا گفت ملوانانش در ساعاتی که بازداشت بودند بیش از حد به ایرانی‌ها اطلاعات داده بودند.

قایق‌های تندرو و تیر هشدار آمریکا

منابع نظامی آمریکایی در شهریور ۱۳۹۵ گفتند که چهار قایق تندروی سپاه پاسداران در اقدامی “غیرایمن و غیرحرفه‌ای” به کمتر از ۳۰۰ متری ناوشکن یواس‌اس نیتز نزدیک شدند.

یک مقام آمریکایی گفت این ناوشکن با پرتاب منور و بوق زدن سعی کرد قایق‌های ایرانی را دور کند اما آنها با بی توجهی به اخطارها همچنان با سرعت به سوی ناوشکن راندند. به گفته آمریکایی‌ها ناوشکن نیتز ناچار شد به همین دلیل مسیرش را تغییر دهد.

پس از اعلام این خبر حسین دهقان، وزیر دفاع ایران گفت که ایران ورود شناورهای خارجی به آب‌هایش را به منزله “تجاوز” می‌داند و قطعا به آنها اخطار می‌دهد.

یک روز پس از واقعه اول آمریکا اعلام کرد که حادثه مشابهی رخ داده و در آن به سوی قایق‌های تندروی ایران تیر هشدار شلیک شده است.

بنا به اعلام آمریکا چند قایق تندروی سپاه پاسداران در نزدیکی ناوگان آمریکا و یک ناو کویتی مانور دادند و با وجود اخطارهای رادیویی از این ناوها دور نشدند. با نزدیک شدن یکی از قایق‌های ایرانی به کمتر از ۲۰۰ متری یکی از ناوچه‌های آمریکایی، به سوی این قایق تیر هشدار شلیک شد و قایق‌های ایرانی محل را ترک کردند.

حمله ائتلاف بین‌المللی به مواضع شبه‌نظامیان ایران در دیرالزور سوریه

  • نویسنده : قیام خوراسانی
  • منبع خبر : BBC